Astrologie: wat zeggen de sterren ons?

di 26 mei, 09:17 Algemeen

REGIO - We kennen het allemaal wel. Je zit aan de ontbijttafel, je bladert door de zaterdageditie van de krant en je oog valt stiekem toch op de horoscoop. “Een onverwachte gebeurtenis brengt vandaag nieuwe inzichten,” lees je bij jouw sterrenbeeld. Als nuchtere Tukker denk je al snel: “Wat een flauwekul, doe maar normaal, dan doe je al gek genoeg.” Toch werpen miljoenen mensen wereldwijd dagelijks een blik op de sterren om betekenis te geven aan hun leven, liefde en carrière. Astrologie is populairder dan ooit, zeker online. Maar wat schuilt er eigenlijk achter deze eeuwenoude praktijk? Is het louter zweverig wensdenken, of zit er een complexe wereld verborgen achter de oppervlakkige krantenhoroscoop?

Als iemand je vraagt: “Wat is je sterrenbeeld?”, antwoord je waarschijnlijk vol overtuiging met ‘Weegschaal’, ‘Schorpioen’ of ‘Stier’. Wat je op dat moment eigenlijk benoemt, is je ‘zonneteken’. Dit teken wordt bepaald door het sterrenbeeld waar de zon voorlangs bewoog op het moment dat jij geboren werd. Maar wanneer je dieper duikt in deze wereld is het slechts het topje van de ijsberg.

Astrologie is veel complexer dan die twaalf bekende tekens. Een professionele astroloog werkt met een volledige geboortehoroscoop (een zogenaamde natal chart). Dit is een wiskundige momentopname van de hemel op de exacte datum, tijd en geografische locatie van jouw geboorte. Deze complexe cirkelgrafiek omvat veel meer dan alleen de zon:

De Maan: Waar je zonneteken staat voor je kernidentiteit en je ego, representeert je maanteken je emotionele binnenwereld, je instincten en je onbewuste behoeften.

De Ascendant (Rijzend teken): Dit is het sterrenbeeld dat op het exacte moment van jouw geboorte aan de oostelijke horizon verscheen. Astrologen zien dit als het ‘masker’ dat je draagt; de manier waarop je jezelf aan de buitenwereld presenteert en hoe anderen jou bij een eerste ontmoeting waarnemen.

De Planeten: Elke planeet in ons zonnestelsel regeert over een ander facet van de menselijke ervaring. Zo staat Venus voor liefde en esthetiek, Mars voor daadkracht en agressie, en Mercurius voor communicatie.

De Huizen: De geboortehoroscoop is verdeeld in twaalf ‘huizen’, die elk een levensgebied vertegenwoordigen, zoals financiën, familie, carrière of spiritualiteit. De locatie van planeten in deze huizen geeft aan op welk gebied bepaalde energieën zich manifesteren.

Kortom: zeggen “Ik ben een Ram en daarom ben ik koppig”, is voor een astroloog net zoiets als zeggen “Ik ben een Nederlander, dus ik loop op klompen”. Het mist de nuance van het grotere geheel.

De oorsprong van astrologie

Om astrologie te begrijpen, moeten we terug in de tijd. Hierbij komt ook gelijk een stukje taaltechnische verwarring aan bod. Veel mensen verwarren de woorden ‘astrologie’ en ‘astronomie’. Astrologie draait om de sterrenbeelden en de horoscoop, astronomie is echt de wetenschappenlijke studie van de planeten en sterren zelf. Maar er was een tijd dat deze nauw met elkaar verbonden waren...

De oorsprong van astrologie ligt in het oude Mesopotamië (het huidige Irak), bij de Babyloniërs rond het tweede millennium voor Christus. Zij waren de eersten die stelselmatig de bewegingen van hemellichamen vastlegden en de dierenriem (de Zodiac) opdeelden in twaalf segmenten. Via veroveringen en handelsroutes verspreidde deze kennis zich naar het oude Egypte en later naar de Grieken. Het was de Griekse wiskundige en astronoom Claudius Ptolemaeus die in de 2e eeuw na Christus vier boeken schreef waarin hij de wereld beschreef. Eén van de werken poogde om de astrologie te verzoenen met de natuurfilosofie van Aristoteles. Deze boeken werden gezamenlijk bekend als de Tetrabiblos. Dit werk vormde het fundament voor de westerse astrologie zoals we die vandaag de dag kennen.

Lange tijd waren astronomie (de wetenschappelijke bestudering van het heelal) en astrologie (het duiden van de betekenis ervan) onlosmakelijk met elkaar verbonden. Geleerden als Galileo Galilei en Johannes Kepler, pioniers van de moderne wetenschap, maakten in hun tijd ook nog horoscopen voor de adel als leuke inkomstenbron. Pas tijdens de Verlichting in de 17e eeuw, toen de nadruk kwam te liggen op rationaliteit, bewijs en de wetenschappelijke methode, scheidden de wegen van de astronoom en de astroloog definitief.

Is het te onderbouwen?

Dat brengt ons bij de hamvraag: in hoeverre is het geloof in de stand van de sterren wetenschappelijk te onderbouwen? Als we strikt naar de astronomie en natuurkunde kijken, is het antwoord kort: niet. Er is tot op heden geen enkel empirisch bewijs of bekend natuurkundig mechanisme dat verklaart hoe de zwaartekracht of straling van een verre planeet op het moment van geboorte de complexe menselijke persoonlijkheid of toekomstige gebeurtenissen kan sturen.

Sterker nog, astronomen wijzen vaak op de precessie van de equinoxen. De aarde wiebelt een beetje om haar as, waardoor de positie van de sterrenbeelden ten opzichte van de aarde in de afgelopen tweeduizend jaar is verschoven. Als de zon op 1 mei volgens de astrologie in het teken Stier staat, bevindt de zon zich astronomisch gezien tegenwoordig eigenlijk in het sterrenbeeld Ram.

Waarom geloven dan nog steeds zoveel mensen dat astrologie accuraat is? Psychologen verklaren dit veelal met het Forer-effect (of het Barnum-effect). Dit is het psychologische fenomeen waarbij mensen vage, algemene beschrijvingen van persoonlijkheidstrekken accepteren als zeer accuraat en specifiek op henzelf van toepassing. Combineer dit met ‘bevestigingsvooroordeel’ (confirmation bias) - we onthouden de keren dat de horoscoop gelijk had, en vergeten de keren dat hij er faliekant naast zat - en het succes van astrologie is psychologisch perfect verklaard.

Dit is ook een mooie plek voor een persoonlijke ervaring met dit psychologische effect. Bij een vorige werkgever kreeg ik de taak om een wekelijkse horoscoop te schrijven voor de lokale kabelkrant. De vorige schrijver stopte bij de omroep en zo erfde ik deze taak. Enkele maanden schreef ik deze, gewoon op basis van de algemeenheden. Voor de duidelijkheid: ik geloof hier zelf dus niet in, maar met creatief schrijven kreeg ik er toch een leuke rubriek uit. We ontvingen geregeld e-mails van kijkers met complimenten voor onze ‘astroloog’: de voorspelling was zeer accuraat en precies op hén van toepassing. Hoewel de complimenten leuk waren, werd ik er toch wat nerveus van: mensen handelen écht naar wat je schrijft in zo’n rubriek.

Twentse nuchterheid

Moet je dan helemaal niets uit doen op die horoscoop in de krant? Op basis van mijn persoonlijke anecdote zou de conclusie ‘nee’ moeten zijn. Het is voornamelijk entertainment. Als de krant voorspelt dat je vandaag financieel op moet letten, is dat voor vrijwel iedereen ter wereld een prima advies.

Wint onze Twentse nuchterheid het dan? Grotendeels wel. Je leven drastisch omgooien of belangrijke zakelijke beslissingen annuleren omdat de planeet Mars gunstig staat, is vanuit een pragmatisch oogpunt af te raden.

Toch hoeven we de astrologie niet direct als onzin bij het grofvuil te zetten. Waar de wetenschap feiten levert, zoeken mensen vaak naar betekenis. Astrologie kan fungeren als een rijk, symbolisch vocabulaire voor introspectie. Het lezen van een uitgebreide geboortehoroscoop dwingt je na te denken over je sterke kanten, je valkuilen, en de manier waarop je met relaties omgaat. Het is een spiegel die je jezelf voorhoudt. En of die spiegel nu wordt opgelicht door de sterren of door je eigen psychologie, de zelfreflectie die eruit voortvloeit kan zeer waardevol zijn...