Samen Kerken: Van Trente naar Twente
ColumnOp vakantie liep ik vorige maand rond in Trento. Deze stad kon ik, als protestants voorganger met een katholieke achtergrond, onmogelijk overslaan. Met mijn gezin liep ik van de Chiesa della Santissima Trinità naar de Duomo di Trento.
Dezelfde route legden de katholieke bisschoppen in de zestiende eeuw af, tijdens het Concilie van Trente. Daarin zocht de Katholieke Kerk naar een antwoord op de Reformatie van Luther en Calvijn. We keken rond en we aten ijsjes, want het was 34 graden en mijn zonen van acht en veertien kunnen maar zo veel kerkgeschiedenis verdragen.
Dit concilie was een zeer bepalende kerkvergadering: de kerk moest luistern naar kritiek. Bij de tijd worden gebracht. In de kathedraal van Trento, de plek waar het concilie over drie zittingen plaatsvond, reageerde de katholieke kerk op een aanklacht die al decennia klonk. De katholieke kerk had het welzijn van gelovigen ondergeschikt gemaakt aan geld en macht. Erasmus, die katholiek bleef, had die kritiek al verwoord.
Maar pas met Luther (1517) ontstond er een diepe crisis. Het was erop of eronder: de kerk moest zichzelf vernieuwen om niet ten onder te gaan. Protestanten excommuniceren of op de brandstapel zetten, bleek niet te werken.
En na pakweg dertig jaar dacht men bovendien: misschien hebben die protestanten toch wel een punt, met hun kritiek. Zo gaat het in de katholieke kerk altijd. Ook in de afgelopen eeuw. Alles wat modern was, wordt eerst te vuur en te zwaard bestreden. Maar daarna stilletjes en zonder al te veel commentaar toch maar omarmd. Dat laatste gebeurde tijdens het Tweede Vaticaans Concilie in de jaren zestig van de vorige eeuw. Dit is de overlevingsstrategie van de katholieke kerk. En die werkt, al twintig eeuwen. Ook paus Franciscus en paus Leo zetten moedige nieuwe stappen op die weg van aanpassing.
Ik vrees eerlijk gezegd dat de Remonstranten en de Doopsgezinden wat minder goed zijn in overleven. Althans, als instituten. Maar de vraag is of dat een doel op zich moet zijn. De vrijzinnigheid heeft geen antwoord gevonden op de uitdagingen van de hedendaagse samenleving. De laatste vernieuwingsslag vond zo’n zestig jaar geleden plaats.
Sindsdien is er weinig veranderd. De vormen, liederen (Oosterhuis) en gebruiken sluiten naadloos aan bij de generatie die destijds jong en vernieuwend was. Maar hun kinderen en kleinkinderen zijn massaal afgehaakt. Dus is de vraag: wanneer zou hier het roer omgaan? Hopelijk voordat het licht uitgaat!
Remco van Mulligen
voorganger van de Remonstranten en Doopsgezinden in Twente
